భారతీయ సంప్రదాయ విజ్ఞానానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు – IJTK పత్రికకు 25 ఏళ్ల ప్రస్థానం, CDTK-2026 ఘనంగా ముగింపు!
1. కరెంట్ అఫ్ఫైర్స్
వార్త ఏమిటి?
CSIR-NIScPR ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన సంప్రదాయ విజ్ఞాన ప్రసారం, వ్యాప్తిపై అంతర్జాతీయ సదస్సు (International Conference on Communication and Dissemination of Traditional Knowledge – CDTK-2026) విజయవంతంగా ముగిసింది.
ఈ సదస్సు భారతీయ సంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేయడం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రచారం చేయడం, సంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని పరిరక్షించే స్థానిక సమాజాలకు గుర్తింపు కల్పించడం వంటి అంశాలపై దృష్టి సారించింది.
ముఖ్యమైన అంశాలు
ఈ సదస్సు సందర్భంగా Indian Journal of Traditional Knowledge (IJTK) పత్రిక 25వ వార్షికోత్సవ సంచికను విడుదల చేశారు.
CSIR-NIScPR డైరెక్టర్ డాక్టర్ గీతా వాణి రాయసం ఈ ప్రత్యేక సంచికను విడుదల చేశారు.
IJTK పత్రిక 25 సంవత్సరాల ప్రస్థానం, అభివృద్ధి, శాస్త్రీయ గుర్తింపు వివరాలను ప్రదర్శించారు.
సంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని ఆధునిక శాస్త్రీయ ఆధారాలతో అనుసంధానించాల్సిన అవసరాన్ని నిపుణులు వివరించారు.
సదస్సులో రెండు రోజులపాటు 40 మౌఖిక పరిశోధన ప్రదర్శనలు (Oral Presentations), 60 పోస్టర్ ప్రదర్శనలు (Poster Presentations) జరిగాయి.
దేశ, విదేశాలకు చెందిన పరిశోధకులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.
ముఖ్య అతిథి – రహీబాయి సోమా పొపేరే
పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత రహీబాయి సోమా పొపేరే మహారాష్ట్రకు చెందిన రైతు, విత్తన సంరక్షకురాలు (Seed Conservationist).
స్థానిక, స్వదేశీ విత్తనాల (Indigenous Seeds) పరిరక్షణలో తన అనుభవాలను పంచుకున్నారు.
సంప్రదాయ వ్యవసాయ పద్ధతుల పునరుద్ధరణ ప్రాముఖ్యతను వివరించారు.
నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటం, రసాయన రహిత వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించడం అవసరమని పేర్కొన్నారు.
ప్రతి కుటుంబానికి విషరహిత కూరగాయలు, సురక్షితమైన పోషకాహారం అందేలా ప్రకృతి ఆధారిత వ్యవసాయం వైపు తిరిగి వెళ్లాలని పిలుపునిచ్చారు.
2. నేపథ్యం
A. CSIR-NIScPR
CSIR – Council of Scientific and Industrial Research.
NIScPR – National Institute of Science Communication and Policy Research.
శాస్త్రీయ సమాచార ప్రసారం, విధాన పరిశోధన, విజ్ఞాన ప్రచారానికి సంబంధించిన అంశాలపై ఈ సంస్థ పనిచేస్తుంది.
సంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని శాస్త్రీయంగా నమోదు చేయడం, ప్రజలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడం ఈ సదస్సులో ముఖ్యమైన అంశం.
B. Indian Journal of Traditional Knowledge (IJTK)
భారతీయ సంప్రదాయ విజ్ఞానానికి సంబంధించిన పరిశోధనలను ప్రచురించే శాస్త్రీయ పత్రిక.
2026లో ఈ పత్రిక 25వ వార్షికోత్సవ సంచికను విడుదల చేశారు.
సంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని ప్రపంచ స్థాయి శాస్త్రీయ ఆధారాలతో అనుసంధానించడంపై సదస్సులో చర్చించారు.
పత్రిక డిజిటలైజేషన్ ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా అందుబాటును పెంచాలని సూచించారు.
స్థానిక సమాజాల యాజమాన్యం, భాగస్వామ్య పరిశోధనలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.
C. సదస్సులో చర్చించిన ముఖ్యమైన సంప్రదాయ విజ్ఞాన అంశాలు
Ethnobotany – ప్రజలు, మొక్కలు, వాటి సంప్రదాయ వినియోగాల మధ్య సంబంధాన్ని అధ్యయనం చేయడం.
Lok Swasthya Parampara – సంప్రదాయ ప్రజారోగ్య విజ్ఞాన పద్ధతులు.
Kerala School of Mathematics – కేరళ గణిత పాఠశాల.
Madhava – గణిత శాస్త్రానికి, కాల్కులస్ అభివృద్ధికి సంబంధించిన కృషిని ప్రస్తావించిన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్త.
Panchamahabhuta – పంచభూతాల భావన.
Panchikarana – భారతీయ తాత్విక సంప్రదాయంలోని పంచీకరణ భావన.
D. సుస్థిర ఆవిష్కరణకు మూడు ప్రధాన స్తంభాలు
డాక్టర్ అరవింద్ సి. రణడే వివరించిన మూడు ముఖ్యమైన అంశాలు:
పర్యావరణ సుస్థిరత (Environmental Sustainability).
ఆర్థిక సాధ్యాసాధ్యత (Economic Viability).
సంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని అందించిన వారికి న్యాయమైన ప్రయోజనాల పంపిణీ (Fair Benefit-sharing).
3. రిలేటెడ్ GENERAL STUDIES
1. సంప్రదాయ విజ్ఞానం – Traditional Knowledge
తరతరాలుగా ఒక సమాజంలో అభివృద్ధి చెంది, కొనసాగుతున్న విజ్ఞానాన్ని సంప్రదాయ విజ్ఞానం అంటారు.
ఔషధ మొక్కలు, సంప్రదాయ వైద్యం, వ్యవసాయం, విత్తనాల సంరక్షణ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ ఇందులో భాగం.
స్థానిక సమాజాల అనుభవాలు, ఆచారాలు, ప్రకృతి ఆధారిత పద్ధతులు దీనికి ఆధారం.
సంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని నమోదు చేసేటప్పుడు దాని మూల సమాజాల హక్కులను గౌరవించాలి.
2. Ethnobotany – ఎథ్నోబోటనీ
మానవ సమాజాలకు మొక్కలతో ఉన్న సంబంధాన్ని అధ్యయనం చేస్తుంది.
ఔషధ మొక్కల సంప్రదాయ వినియోగం ఇందులో ముఖ్యమైన అంశం.
స్థానిక ప్రజల మొక్కలపై ఉన్న విజ్ఞానాన్ని శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేస్తుంది.
3. SVASTIK
సదస్సులో సంప్రదాయ విజ్ఞానాన్ని ప్రజలకు చేరువ చేయడంలో SVASTIK ప్రాధాన్యతను ప్రస్తావించారు.
విజ్ఞాన ప్రసారంలో NCSM, SVASTIK మధ్య సహకారాన్ని పెంపొందించాలని సూచించారు.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సంప్రదాయ విజ్ఞానంపై అవగాహన పెంచేందుకు ప్రత్యేక కేంద్రం ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించారు.
4. ఇతర ముఖ్యమైన సంస్థలు
NCSM – National Council of Science Museums.
ICAR-IARI – Indian Council of Agricultural Research – Indian Agricultural Research Institute.
NIAS – National Institute of Advanced Studies.
National Innovation Foundation – Gandhinagar.
YOJAK – సదస్సులో సంప్రదాయ విజ్ఞానం, జీవవైవిధ్యం, స్థిరమైన వ్యవసాయంపై అనుభవాలను పంచుకున్న సంస్థ.
4. Expected MCQs
Q1. CDTK-2026 సదస్సు సందర్భంగా 25వ వార్షికోత్సవ సంచికను విడుదల చేసిన పత్రిక ఏది?
1. Nature
2. Indian Journal of Traditional Knowledge
3. Current Science
4. Science Reporter
సరైన సమాధానం: 2. Indian Journal of Traditional Knowledge.
వివరణ: IJTK పత్రిక 25 సంవత్సరాల ప్రస్థానాన్ని పురస్కరించుకుని ప్రత్యేక వార్షికోత్సవ సంచికను CSIR-NIScPR డైరెక్టర్ డాక్టర్ గీతా వాణి రాయసం విడుదల చేశారు.
Q2. సంప్రదాయ విత్తనాల సంరక్షణకు సంబంధించిన పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత ఎవరు?
1. రహీబాయి సోమా పొపేరే
2. డాక్టర్ గీతా వాణి రాయసం
3. డాక్టర్ ఇనా వాండర్బ్రోక్
4. డాక్టర్ చారు లత
సరైన సమాధానం: 1. రహీబాయి సోమా పొపేరే.
వివరణ: మహారాష్ట్రకు చెందిన రైతు, విత్తన సంరక్షకురాలు రహీబాయి సోమా పొపేరే స్వదేశీ విత్తనాల పరిరక్షణ, సంప్రదాయ వ్యవసాయ పద్ధతుల పునరుద్ధరణపై ప్రసంగించారు.
Q3. CDTK-2026 సదస్సులో ఎన్ని మౌఖిక, పోస్టర్ పరిశోధన ప్రదర్శనలు జరిగాయి?
1. 30 మౌఖిక, 40 పోస్టర్ ప్రదర్శనలు
2. 40 మౌఖిక, 60 పోస్టర్ ప్రదర్శనలు
3. 50 మౌఖిక, 50 పోస్టర్ ప్రదర్శనలు
4. 60 మౌఖిక, 40 పోస్టర్ ప్రదర్శనలు
సరైన సమాధానం: 2. 40 మౌఖిక, 60 పోస్టర్ ప్రదర్శనలు.
వివరణ: రెండు రోజులపాటు జరిగిన ఈ అంతర్జాతీయ సదస్సులో దేశ, విదేశాలకు చెందిన పాల్గొనేవారు మొత్తం 40 Oral Presentations, 60 Poster Presentations సమర్పించారు.
